6دیماه ،حجیت کتابت وجایگاه سردفتر(بخش پنجم)

...همچنین حجت الاسلام والمسلمین دکتر محمدجواد ارسطا در آئین گرامیداشت 6دیماه سال 1394در سالن سینما وتوس قم با اشاره دلایل متعدد قرآنی و روایی درباره «اعتبار سند » و«حجیت کتابت» در این زمینه تاکید می نماید : اولین دلیل ما آیه 282 سوره بقره است که دلالت بر معتبر بودن کتابت و حجت شرعی بودن آن دارد.

وی افزود: فقها و مفسرین از جمله مرحوم محقق اردبیلی در« زبدة البیان »و آیت الله سیدعبدالاعلی سبزواری در تفسیر« مواهب الرحمان» بر معتبر شمردن کتابت تاکید کرده اند.

دکتر ارسطا می گوید: شارع حکیم در این آیه 5 بار پشت سرهم بر حجیت کتابت تاکید کرده است اگر قانون گذار عادی و غیر معصوم 5 بار پشت سر هم چنین تاکیدی یا یک جمله ای مانند این آیه شریفه در متن قانونی می آورد آیا هر کدام از ما که بودیم با مراجعه به آن متن قانونی اعتبار سند را برداشت نمی کردیم ؟!؟ چگونه است که هر قانونگذاری اگر 5 بار بیاید در یک متنی پشت سر هم این تاکیدات را داشته باشد ما استفاده می کنیم که لابد سند معتبر است اما وقتی که به این آیه شریفه مراجعه می کنیم چنین برداشتی ممکن است بعضی ها نداشته باشند که این خلاف ظاهر آیه است .

حجة الاسلام والمسلمین دکتر محمدجواد ارسطا از دلیل دوم که روایتی از امام صادق (ع) است برای اعتبار سند یاد کرد و افزود: یکی از اصحاب امام صادق (ع) می گوید به آن حضرت عرض کردم : یابن رسول الله مردی مرا به گواهی به یک سند کتبی فرا می خواند و مردی از دوستانم می گوید بیا بر مفاد این سند گواهی و شهادت بده! این سند را که نگاه می کنیم می بینیم که سند را خودم با دستخط خودم نوشته ام. امضا و مهر خودم است لکن از مفاد سند هیچ چیز را مطلقاً به خاطر نمی آورم! آیا می توانم بر صحت مفاد این سند شهادت بدهم؟

امام صادق (ع) در جواب فرمود: هر گاه دوست تو که از تو مطالبه شهادت می کند فرد ثقه و مورد اطمینانی باشد و فرد ثقه دیگری هم آن را تایید کند به مفاد این سند به نفع مدعی شهادت بده! این شهادتی است که پیامبر (ص) برای اینکه در شهادت انسان چقدر اطمینان داشته باشد(تا بخواهد گواهی دهد) به خورشید اشاره و فرمود اگر مطلب مانند این خورشید برای تو روشن است شهادت بده و الّا رها کن! (اذا کان صاحبک ثقه و معه رجل ثقه فاشهد له و الا دع ) و این نشان دهنده اعتبار سند است که مفصلا مورد بحث قرار گرفته که البته اشکالات احتمالی که ممکن است بر این روایت وارد بشود را بررسی کرده ایم و معتبر می باشد.

این محقق حوزه و دانشگاه سومین دلیل اعتبار سند را بَیّنه کتبی عنوان کرد و افزود : پیامبر گرامی اسلام (ص)فرمود :«اِنّما اَقضی بَینَکُم بِالبَیّنات وَ الایمان» من در میان شما مردم بر اساس علم غیب قضاوت نمیکنم بر اساس بَیّنه و سوگند قضاوت میکنم .حال سوال اینست که آیا بَیّنه منحصر در شهادت شهود و شهادت عدلین است ؟ حجت الاسلام والمسلمین ارسطا میگوید : نظر مرحوم آیت اله خویی این است که بَیّنه منحصر در شهادت عدلین نیست و شهادت عدلین بَیّنه است اما تنها مصداق بَیّنه نیست ! وی به نقل از آیت اله خویی می افزاید : بَیّنه شامل هر دلیل عقلایی که عقلا به آن اعتماد بکنند میشود و یکی از مصادیق آن شهادت دو نفر مرد عادل است که در زمان صدور این روایت از زبان پیامبر گرامی اسلام (ص) نه حقیقت شرعیه داشت و نه حقیقت متشرعه .

دکتر ارسطا معتقد است : فقها موارد متعددی از اعتبار سند را در سراسر فقه مطرح کرده اند اما این موارد در کنار هم انباشت نشده است تا نشان بدهد که خود فقها چگونه در پاره ای از موارد به سند اعتماد کرده اند.