6دیماه و جایگاه گیج کنندۀ سردفتر(بخش اول)

سالهاست در دوران معاصر ما نامگذاری روزهایی از فصول و ماههای سال بصورت نمادین با هدف لزوم توجه به حقوق ، یاد آوری جایگاه ، تکریم و قدردانی از خدمات سازمانها ، نهادهای دولتی و خصوصی و حرفه ای و صنفی و اشخاص و نیروی انسانی این نهادها و سازمانها رواج یافته است . روز جهانی کارگر ، روز معلم ، روز پرستار ، هفته دولت ، هفته ناجا ، هفته بانکداری و هفته قوه قضائیه نمونه هایی از این دست نامگذاری ها پیرامون ماست که همگی برای ما آشنا ، قابل تحسین و احترام می باشند.

از کارکردهای رسانه ای دنیای جدید این است که در چنین روزهای نمادین ، عالی ترین مسئولان دولتی و غیر دولتی در مقام پاسخگویی ، تبیین عملکرد و جایگاه و شأن نهاد یا سازمان متبوع خویش بر می آیند و با پرسشگری شهروندان و در مقام پاسخگویی مواجه هستند.

سازمان ثبت اسناد و املاک کشور که دارای دو نوع ساختار اداری متفاوت است و ما را با کارگزینی و حسابداری آن کاری نیست دارای ساختار نوع دومی که به ثبت املاک و اسناد و اجرای مفاد اسناد رسمی موسوم است مقصود ما در این نگارش می باشد و بطور معمول در هفته قوه قضائیه ظهور و بروز رسانه ای ساختار نوع دوم این سازمان اتفاق می افتد زیرا ارتباط نزدیکی با نظم و امنیت حقوقی کشور دارد.

حدود یک قرن از تاسیس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور در سال 1290 شمسی تنها 17 سال گذشته بود که اولین قانونن تشکیل دفاتر اسناد رسمی نیز تصویب گردید و بسیاری از وظایف سازمان ثبت اسناد و املاک کشور به نهاد واسطه ای یا یکی از همان نهادهای نمایندگی منافع عمومی در مقابل حکومت یعنی دفاتر اسناد رسمی برون سپاری شد و کانون سردفتران و دفتریاران بعنوان اولین نظام حرفه ای در سرزمین ایران لقب یافت و سند رسمی رسمیت پیدا کرد لکن هنوز درگاهنامه های مکتوب مملکت نامی به یادگار برای سند رسمی و نهاد سردفتری لحاظ نشده است.

هدف ، غرض و فایده این دفاتر تسهیل در انجام امور سازمان ثبت اسند و املاک ، تنظیم و ثبت اسناد رسمی و تثبیت حقوق مردم اعم از عقود ، قراردادها و ایقاعات بوده است. این دفاتر واحدهایی وابسته به سازمان ثبت اسناد و املاک کشور و قوه قضائیه می باشند که از یک سردفتر ، یک یا چند دفتریار و به تعداد لازم منشی و کارمند تشکیل شده اند و در طول سالیان متمادی ، متناسب با تکنولوژی روز تجهیز شده و هم اکنون با سامانه تنظیم الکترونیک اسناد معروف به «ثبت آنی »مشغول فعالیت و خدمت رسانی عمومی هستند.

صلاحیت و نقش سردفتران و حرفۀسردفتری و تمامی آنچه تحت عنوان وظایف و تکالیف این مأموران رسمی حاکمیت رویه و رایج است همه مبتنی بر قانون ، آئین نامه و بخشنامه های مدون ورویه های جاری می باشد که واجد مسئولیت های انتظامی ، حقوقی و کیفری نیز هستند.

ارتباط مهم حقوق ثبت اسناد و املاک با دیگر شاخه های حقوق از جمله حقوق مدنی در ابواب اموال و مالکیت ، کلیات قراردادها ، شفعه ، وصیت وارث ، حقوق خانواده (ازدواج و طلاق) ثبت شرکت ها ، حقوق تجارت ، حقوق اساسی ، اصطلاحات اختصاصی با معانی خاص و مضیق از قبیل ثبت عمومی ، اظهارنامه ، مجهول المالک ، پلاک کوبی ، تحدید حدود ، سند مالکیت ، کاداستر ، رهن ، مشارکت مدنی ، قطعی غیر منقول ، فروش اقساطی ، وکالت نامه ، تقسیم نامه ، تفکیک ، افراز ، تجمیع ، رضایت نامه ، تعهدنامه ، حق الثبت و حق التحریر ، اجرائیه ، عملیات اجرا را رقم زده است که هر کدام دارای شرح مفصلی می باشند و از قِبَل اجرای این حقوق روزانه مقادیر معتنابهی از حقوق دولتی توسط این نهاد وصول و به حساب خزانه مملکت واریز می شود که این وضعیت همچنین بیانگر نقش مؤثر و حیاتی سند رسمی در تامین منافع عمومی و اقتصاد ملی می باشد.

اگر هدف سازمان ثبت اسناد و املاک تضمین امنیت و محفوظ نگهداشتن اموال و مالکیت عموم می باشد، نظام مند کردن ،رسمیت و اعتبار بخشیدن به اراده متعاملین به منظور جلوگیری از نزاع ، فتنه و اختلاف در املاک و اراضی ، اعیان، اعمال حقوقی و حقوق مالی اشخاص مقدمه واجب این هدف واجب و ضروری است.

وهرچند برای نکوداشت مقام سردفتر یا جایگاه نهاد سردفتری اسناد رسمی روز یا هفته ای در طول سال در گاهنامه های مستخرَج از مرکز ژئوفیزیک دانشگاه تهران نامگذاری نشده است اما فعالان این عرصه از زمانی که دنیای ارتباطات دچار تحولات اساسی شده و شبکه های اجتماعی متنوع ظهور یافته اند نیز جنبش رسانه ای مجازی راه انداخته و درسایت ها و بلاگ ها، اتاق های فکر و گروه های متنوع در کنار هم گرد آمده اند و دلیل مستحکم برای تثبیت نام و یاد خویش را نه از گاهنامه ها بلکه از کتاب مقدس و آسمانی قرآن کریم مدد گرفته اند.

بدین منظور با الهام از آیه 282 سوره بقره (یا ایُّها الّذینَ آمَنوا اِذا تَدایَنتُم بِدَینٍ اِلی اَجَلٍ مُسَمًی فَاکتُبوهُ وَلیَکتُب بَینَکُم کاتِبٌ بِالعَدل ...) چندسالیست سردفتران و دفتریاران در هفته اول زمستان مقارن با دویست و هشتاد و دومین روز سال ، هر سال میزبان اساتید حوزه و دانشگاه ، صاحبان دکترین فقهی و حقوقی ، مقامات عالی حکومت ، قضات ، مطبوعات و رسانه ها ، کارشناسان حوزه های مختلف سازمان های اداری در مراکز استانهای کشور می شوند و نتایج تازه ترین پژوهش ها و تفاسیر فقهی و حقوقی پیرامون جایگاه سند رسمی ، شأن و صلاحیت سردفتر ، دغدغه ها ، پیشنهادات و راهکارهای علمی برای اعتلای این نهاد را با همفکری تبیین و افق آینده حرفه خویش ترسیم می کنند. تداوم این نشست های سالانه و ظهور جنبش های مجازی مخصوصا تشکیل جامعه ی مجازی سردفتران و دفتریاران در سالهای اخیر بصورت خودجوش و با هزینه شخصی سردفتران و دفتریاران نوید بخش تبیین بیش از پیش نقش دفاتر اسناد رسمی در قضا زدایی ، بهداشت قضایی ، امنیت اقتصادی و پررنگ شدن حاکمیت قانون در مناسبات اقتصادی جامعه و معاملات مردم با تکیه بر سند رسمی وحتی امنیت شغلی این صنف تخصصی شده است

موقعیت گیج کننده سردفتری وگره خوردن حقوقی اجزای این نهاد به یکدیگر است که باعث شده تفاوت در ماهیت ، تعریف ، نقش و جایگاه آن ، توسعه وظایف سردفتری اسنادرسمی واعتبار سند از جمله مسائل وموضوعات همواره مورد بحث مکاتب حقوقی معروف دنیا و نظام حقوقی کشور ما باشد.